Echt mannenwerk!? Of Echt iets voor vrouwen?

 

Om maar meteen met de deur is huis te vallen: onzin! Alle technieken kunnen zowel door mannen als vrouwen even goed gedaan worden. Wereldwijd zijn er ook al sinds jaar en dag echt goede vrouwelijke glasblazers, en er zijn mannen die schitterende kralen maken.

Je kunt op twee manieren glasblazen: aan een RVS blaaspijp waarbij je heet glas uit een smeltkroes haalt en eventueel bijwarmt met een gloryhole, of met een brander, waarbij je staven of buizenglas verhit en vormt.  In het Engels wordt het eerste glass blowing genoemd en het tweede flameworking of lampworking (omdat het vroeger gedaan werd met een olielamp waaraan een blaasbalg was gekoppeld voor de extra hitte). In het Nederlands echter heten alle twee de technieken glasblazen, wat nogal voor de nodige verwarring zorgt. Het zijn namelijk echt twee heel verschillende technieken, met heel verschillende soorten apparatuur en het eindresultaat laat zich ook niet zomaar uitwisselen.

Werken aan de brander, vaak hobbymatig beoefend voor het maken van kralen, wordt in Europa nog wel eens gezien als een geschikte vorm van glasblazen voor vrouwen. Sinds de 19e eeuw werken vrouwen ook professioneel aan de brander, bijvoorbeeld om peertjes voor lampen en andere kleine glazen voorwerpen te maken. Echter, bij opleidingen voor instrumentenglasblazers (waar mensen leren om ingewikkeld glaswerk te maken voor ondermeer ziekenhuizen en laboratoria) vind je voornamelijk mannen. Het vergt een speciaal soort karakter om het leuk te vinden non-stop 400 exact dezelfde objecten op de milimeter nauwkeurig uit de hand te maken. Maar de ervaring leert: er is niets typisch mannelijks of vrouwelijks aan het blazen aan de brander.

Voor het glasblazen aan de blaaspijp werk je met grotere hoeveelheden glas, die verzameld is aan het einde van een 120 tot 140 cm lange RVS pijp. Dat kost natuurlijk meer kracht, maar bedenk dat nagenoeg geen enkele glasblazer alleen werkt. Je bent nogal een octopus als je tegelijkertijd kunt blazen, je pijp kunt roteren, je glas met gereedschap kunt bewerken, je spullen kunt pakken en weg  kunt leggen, een brander weet vast te houden, een tweede staaf met glas kunt halen en vast kunt maken aan je werk, en je oven open en dicht kunt doen. Een gewone vaas of bierpul aan een blaaspijp kan elke gezonde vrouw tillen. Echt hele grote projecten, die dus ook qua massa echt zwaar worden, zijn dusdanig complex dat ze vaak gemaakt worden door drie soms wel vier mensen. Niet zelden lopen daar vrouwen tussen.

Het blazen zelf is overigens niet zwaar, maar een kwestie van techniek. De eerste paar keren sta je jezelf een ongeluk te persen, tot je door krijgt dat dat helemaal niet nodig is omdat een klein beetje afgesloten lucht in de blaaspijp vanzelf door de toenemende temperatuur uitzet en zo het glas "opblaast". Er is dus ook niets mannelijks of vrouwelijks aan het glasblazen aan de blaaspijp.

Er zijn altijd al vrouwelijke glasblazers geweest, ook al werden zij in het christelijke westen niet altijd erg gepromoot in hun werk (what else is new?). Waarschijnlijk is Neikais de eerste vrouwelijke glasblazer die van naam bekend is. Neikais werkte in het middden van de eerste eeuw in Griekenland / Turkye. Bekende Romeinse glasblaasters uit die tijd zijn Sentia Secunda van Aquileia en Ennia Fortuna.

Met de emancipatie in de 20e eeuw, kwamen er ook meer en meer vrouwelijke glasblazers, die ook onder hun eigen naam mochten signeren (in plaats van gedwongen te worden de naam van vader, broer of echtgenoot te gebruiken).  Belangrijke Europese vrouwelijke glasblazers en glasontwerpsters zijn onder meer

  • Suzanne Lalique Haviland, dochter van René Lalique,
  • Monica Bratt, artistic director bij Reijmyre from tussen 1938-1958
  • Tyra Lundgren (1897-1979), designer bij Riihimäki, Kosta, en Venini
  • Ingeborg Lundin (1921-1992) , designer bij Orrefors
  • Monica Morales-Schildt (1908-?), begonnen bij Gustafsberg, later zelfstandig
  • Gerda Strömberg (1879 - 1960) - Eda en Strömbergshütte

Vandaag de dag werken in bijna alle landen vele vrouwen als glasblazer (net zoals de maakster van deze website) en is er echt geen reden om te stellen dat glasblazen mannenwerk is.

Wilt u meer weten over vrouwen in de glasgeschiedenis? The Corning Museum of Glass heeft daar een mooi onderzoek naar gedaan: www.cmog.org/article/breaking-glass-ceiling-women-working-glass

Glasblaaster Katinka Waelbers aan het werk.