Temperaturen

Zo'n beetje de meest gestelde vraag in het atelier is de vraag "hoe heet is het glas nu?" Vragen over temperaturen zijn de meest gestelde, en ook meteen de moeilijkste om te beantwoorden. Hieronder dan ook een vrij uitgebreid antwoord....

Hoe heet wordt het glas nou? Het is een van de meest gestelde vragen in een glasatelier, en ook meteen één van de meest moeilijke. Verschillende soorten bewerkingen kennen grote temperatuurverschillen (tot bijna 800 graden verschil), en dat is niet de enige variatie: er bestaat namelijk niet één soort glas, maar vele verschillende soorten, met ieder andere werktemperaturen. Verder verlaagt vaak de werktemperatuur naar mate het glas vaker heet geweest is.


Om toch iets te kunnen zeggen, wordt er vaak een onderscheidt gemaakt tussen warme en hete glastechnieken (warm glass en hot glass, in het Engels).


Warme glastechnieken zijn vaak oventechnieken waarbij het glas aan elkaar gesmolten wordt (gefused) in het platte vlak, in een castmal of in een vormmal (slumpen). Fusen en casten gebeurd meestal tussen de 740 en de 840 graden: dan smelt het glas dusdanig dan het volledig aan elkaar "verlijmd" terwijl het nog niet zo heet is dat het echt gaat "vloeien

" in de oven. Slumpen - het langzaam buigen van glas over een keramieke of roestvaststalen mal - gebeurd meestal tussen de 640 en de 680 graden. We hebben het in deze voorbeelden dan over zachte glassoorten zoals floatglas en fusingglas.


Hete glastechnieken, zoals het glasblazen aan de blaaspijp (glassblowing) of aan de brander (flameworking of lampworking in het Engels), kennen veel hetere temperaturen. Afhankelijk van het merk glas, en de voorkeuren van de blazer, staat de smeltkroesoven en de gloryhole op 1150 tot 1250. Aan de brander werk je met zachtglas meestal met iets lagere temperaturen, terwijl de temperaturen met borosilicaatglas tot een paar honderd graden hoger liggen.

Vaak worden bij glasblaastechnieken temperaturen van 1450 en soms zelfs 1650 graden Celsius genoemd. Dat zijn niet de temperaturen van een atelier, maar de temperaturen waarop in de industrie het zand, samen met soda, potas en kalk, versmelt tot glas. Slechts een zeer enkel atelier maakt zijn eigen glas uit zand. Het glas uit de industrie wordt normaliter uitgegoten en geknipt of geperst (afhankelijk van het merk) in chunks of nuggets, die later weer hersmolten worden in de glasblazerijen. De tweede maal dat het glas gesmolten wordt ligt de temperatuur dus een stuk lager, wat voor een aanzienlijk prettiger werkklimaat zorgt.

Tot slot wordt er vaak gesproken over de annealtemperatuur van het glas: dat is de temperatuur waarboven het glas in principe vloeibaar is, in die zin dat het niet kan breken. Zo is de bovenste annealtemperatuur van S96 glas 510 graden celsius. Laat je een massieve glazen bol tijdens transport naar de oven vallen (deze is dan idealiter 550 - 600 graden), dan stuitert deze vrolijk door de blazerij, maar breekt meestal niet.

Op de vraag "hoe heet is het glas of de gloryhole nu" geven glasblazen vaak een concreet antwoord: "rond de 800, of nog geen 1200, nog even wachten". De tweede vraag is dan steenvast: "hoe weet je dat?" Er zijn drie clues waar glasblazers naar kijken bij het inschatten van de temperatuur (als er tenminste niet simpelweg een pyrometer in de oven hangt): kleur, gloed en vloeibaarheid.


Kleur en gloed zijn twee verschillende dingen. Opaak rood glas wordt bijvoorbeeld al vrij snel zwart als het warmer wordt (om weer rood te worden bij afkoeling). Een beetje afhankelijk van het merk ergens tussen de 150 en de 250 graden verkleurd het. De gloed ontstaat, bij alle kleuren en ook bijvoorbeeld in massief ijzer, bij hogere temperaturen: is het het rood-oranje-geel-witte licht dat je ziet. Als een oven, een lavastroom, glas of ijzer in de smederij bijvoorbeeld mooi sinasappel-oranje is, dan ligt de temperatuur rond de 800-900 graden. Is de gloed warm geel (beetje oranje) dan is de gloryhole op temperatuur( 1200 - 1250 graden). Witheet zit daar weer een stevig stuk boven en komt, behalve bij borosilicaat, in een glasatelier eigenlijk niet voor.