Industriële revolutie van het glas

De industriële revolutie is voor de glaskunst - en met name voor het ambachtelijke deel van de kunst - niet in alle opzichten een verbetering gebleken, maar zonder deze revolutie zou een potje appelmoes of flesje wijn nog steeds alleen voor de zeer welgestelden beschikbaar zijn. Glas is goedkoop geworden, zo goedkoop zelfs dat er niet eens statiegeld gevraagd wordt. Je betaalt - voor je gevoel - alleen voor de appelmoes en niet voor de pot. Na gebruik gaat de pot gewoon in de glasbak. Een luxeproduct dat de tafels van de elite sierden verwerd tot een gebruiksproduct dat achteloos wordt weggegooid. Toch komt er heel wat kijken bij maken van het potje van de pindakaas....

Pas toen de industriële revolutie in het buitenland al lang op gang was, werden ook in Nederland in veel glasblazerijen de eerste stappen voor massaproductie gemaakt. In navolging van de Franse wijnflessen werden vanaf 1830 – 1840 ook Jeneverflessen in natte houten mallen geblazen. Door een ronde centrale oven met meerdere smeltkroezen en glory-holes te bouwen en de assistenten met de mallen daarom heen te zetten, konden de blazers honderden flessen per dag blazen.

Voorbeelden van typische glasblazerijen gespecialiseerd in gebruiksglas tussen 1800 en 1950 .  Slechts een enkele van dergelijke blazenrijen hebben de verdergaande automatisering overleeft. Foto: Katinka Waelbers


Deze nieuwe techniek maakte het niet alleen mogelijk snel te produceren: door een stempel of afbeelding uit de mal te snijden, werd op de voorkant van de fles zichtbaar van welke firma de Jenever kwam.

FOTO Jeneverfles volgt

Veel waard was het glas in die tijd niet, gezien hoeveel flessen achteloos weg werden gegooid. Zo worden er bijvoorbeeld veel Nederlandse jeneverflessen uit de kolonialistische tijd gevonden op Surinaamse bodem. Tegenwoordig zijn flessen uit deze vroege industrialisatie kostbare collector items.

Pas veel later, na WOII werd het glasblazen van gebruiksglas volledig geautomatiseerd: met behulp van robots en lopende banden worden massa's flessen, potten, glazen, schalen en andere voorwerpen met duizenden per uur gemaakt. De film hieronder laat zien hoe dat gaat.