Andere Culturen

Hoe is de glaskunst ontstaan in andere culturen? Vaak vanuit de handel met Mesopotamië, Noord Afrika en later Europa. Eerst werden goederen uitgewisseld, maar al gauw ook grondstoffen, kennis en technieken. Zo is bijvoorbeeld al vrij vroeg in de geschiedenis (voor onze jaartelling) het maken van glas geïntroduceerd in China en India. De nadruk lag in al deze gebieden lange tijd op sieraden en minder op gebruiksvoorwerpen.

Een aantal korte observaties:

Azië: China en India

China is het land van jade en porselein. Jade en porselein werden dan ook veel hoger gewaardeerd dan glas. Er is daarom bijzonder weinig bekend over antiek Chinees glas. Toch werd er in  China wel met glas werd gewerkt. De oudste bodemvondsten  stammen uit de periode van de Strijdende Staten (475–221 voor onze jaartelling). Aanvankelijk werd glas in deze periode – via de welbekende zijderoute – uit Mesopotamië geïmporteerd. Het ging dan vooral om glazen kralen met ogen (ook wel het boze oog genoemd), die nu nog steeds populair zijn in klein Azië en rondom de Middellandse Zee.

Het Bozen Oog, zoals nog steeds veel verkocht rondom de middellandse zee. Foto: rechtenvrije internet afbeelding.

Onderzoek aan de samenstelling van het glas lijkt erop te wijzen dat de Chinezen zelf deze glasogen gingen maken in de derde eeuw voor onze jaartelling. Eerst gebruikte ze daar glas voor dat ze in ruwe vorm inkochten vanuit Mesopotamië, later gebruikte ze ook eigen grondstoffen.

De glazen ogen werden meegegeven als grafgiften, waarschijnlijk als bescherming tegen boze geesten. Verder werd er in deze periode melkachtig en groen glas gebruikt als na-maak jade. Daar werden bijvoorbeeld bi van gemaakt: dunne ronde schijven met gat erin. Deze bi waren als grafgift een soort opening naar de hemel.

In de Hanperiode werd er in China voor het eerst echt geblazen. We hebben het dan over de tweede eeuw voor onze jaartelling. Het ging dan vooral om kleine flesjes voor medicijnen en make-up, zoals ook in Rome gebruikelijk was. Toch, porseleinen flesjes bleven de voorkeur houden, en vondsten zijn schaars.

Vanaf de 17e eeuw komt de Chinese glasblaaskunst echt in ontwikkeling: Europese technieken krijgen dan een Oriëntaalse uitvoering.

In China kende men van oudsher geen glazen ramen, maar gebruikte men rijstpapier voor het  buiten houden van de wind. Er is dus geen vlakglastraditie in China. Vandaag de dag echter is er zeer veel vlakglas te vinden, ook op de meest onverwachte locaties, zie filmpje hieronder:

In tegenstelling tot China werd in India sinds lange tijd glas gemaakt. Er zijn werkplaatsen en zwarte glazen kralen opgegraven in de Indusvallei (Hastinapur) die stammen uit 1000 voor onze jaartelling. Ook meerkleurige kralen uit de eeuwen daarop volgend zijn op meerdere plekken in de Indusvallei gevonden, maar deze zijn hoogstwaarschijnlijk geïmporteerd.

Archeologische vondsten in Kopia wijzen uit dat tussen de derde eeuw voor en de derde eeuw na onze jaartelling er op grote schaal glas geproduceerd werd in India. Blokken van meer dan 50 kg uit die tijd zijn gevonden. Naast de kralen die eigenlijk overal in Eurazie en Afrika opduiken, maakte ze in India ook relatief veel glazen armbanden. Deze traditie is tot vandaag de dag zeer levendig, zie youtube hieronder. Glazen flessen en ander gebruiksglas was minder populair, maar niet geheel ongewoon. Vanaf de 17e eeuw is Firozabad de glasstad van India. Modern gebruiksglas – voor de Indische markt vaak kleurrijk vorm gegeven – wordt pas ca 100 jaar op grotere schaal in India gemaakt.

Amerika's

 Voor de kolonisatie van de beide Amerika's werd er op deze continenten geen glas gemaakt. Er werd wel veel obsidiaan en andere silicaten geslepen, onder meer voor het maken van messen. De geslepen objecten waren ook vaak figuratief en religieus van aard (denk aan Indiana Jones  en the Kingdom of the Crystal Skull). Deze objecten hebben menig kenner op het verkeerde been gezet. Zo heeft het British Museum in1897 een levensgrote schedel van bergkristal aangekocht met het idee dat deze was gemaakt in precolombiaans Mexico. Helaas was dit schitterende kunstobject fake.

Oorspronkelijke bewoners van met name Noord Amerika zijn bekend om hun kleurrijke dracht met glazen kralen. Deze traditie is van na de Europese ontdekking van het continent. Glazen kralen uit Europa werden geruild, bijvoorbeeld tegen bont of andere kostbaarheden, en geweven in mooie traditionele patronen, zie film hieronder.

Australië en Polynesië

De oorspronkelijke bewoners van Australië en de Polynesische eilanden kenden, voor zover bekend, geheel geen glasgebruik. Dit gebied heeft ook vandaag de dag geen echte glastraditie.